طلاق رجعی چیست؟

یکی از انواع طلاق در قوانین اسلامی و قانون مدنی، طلاق رجعی است. با توجه به اینکه حق طلاق در قوانین ایران به مرد داده شده، شاید بتوان اصل را بر طلاق رجعی قرار داد، مگر در مواردی که قانون به صراحت طلاق بائن را تعیین کرده باشد. لازم به ذکر است که این زوجین نیستند که به دلخواه خود نوع طلاق را انتخاب می‌کنند؛ بلکه دادگاه بر اساس درخواست‌کننده و سایر عوامل و شرایط نوع طلاق را مشخص و حکم می‌دهد.

در این مقاله از سایت فانوس عدالت قصد داریم به بررسی این موضوع بپردازیم که طلاق رجعی چیست، انواع آن کدامند، و شرایط و مراحل ثبت آن چگونه است. با ما همراه باشید.

طلاق رجعی چیست؟

رجعی به معنای بازگشت و رجوع است. یکی از روش‌های انحلال ازدواج در قوانین اسلامی و قانون مدنی ایران، طلاق رجعی است. در طلاق رجعی، در مدت ایام عده، مرد می‌تواند به زن رجوع کرده و زندگی مشترک را از سر بگیرد، زیرا زن در این مدت همچنان در حکم زوجه می‌باشد.

ماده ۱۱۴۸ قانون مدنی تصریح می‌کند: “در طلاق رجعی برای شوهر در مدت عده حق رجوع است”. یعنی در زمانی که زن در مدت عده است، مرد می‌تواند به او رجوع کند و زندگی مشترک را ادامه دهد.

نکات کلیدی درباره طلاق رجعی:

1. رجوع به حکم شرعی: رجوع در طلاق رجعی یک حکم شرعی و قاعده آمره است. به عبارت دیگر، کسی نمی‌تواند قراردادی برخلاف آن و در راستای اسقاطش منعقد کند. برای مثال، نمی‌توان ضمن ایقاع طلاق یا ضمن عقد لازم دیگری شرط کرد که مرد در صورت طلاق حق رجوع و بازگشت به زندگی زناشویی ندارد.
2. حق وکالت برای رجوع: مرد می‌تواند برای اعلام پشیمانی و بازگشت به زندگی مشترک به شخص دیگری وکالت بدهد.
3. زمان عده: در طلاق رجعی، مرد در مدت زمان عده می‌تواند پشیمان شود و به زندگی زناشویی‌اش بازگردد. اگر مرد در زمان عده به زندگی زناشویی بازنگشت و پشیمانی به دوران پس از عده موکول شود، برای تداوم زندگی زناشویی و مشترک باید دوباره با زن خود ازدواج کند و عقد نکاح را منعقد سازد.

آثار طلاق رجعی در زمان عده

در این بخش از مقاله (طلاق رجعی چیست؟) قصد داریم در خصوص آثار طلاق رجعی براساس منبع ویکی پدیا به شما توضیح دهیم

مطابق بند دوم ماده ۸ قانون امور حسبی، مطلقه رجعیه در زمان عده، در حکم زوجه است.

1. محدودیت‌های ازدواج مجدد:
   • در زمان عده طلاق رجعی، مرد نمی‌تواند با خواهر همسرش ازدواج کند.
   • مرد برای ازدواج مجدد در زمان عده باید از مطلقه رجعیه اجازه بگیرد.
2. ارث‌بری:
   • در صورت فوت یکی از زوجین در زمان عده، طرف مقابل از او ارث می‌برد.
3. نفقه:
   • زن مستحق دریافت نفقه است، مگر آنکه طلاق در حالت نشوز (نافرمانی زن) واقع شده باشد.
4. نزدیکی شوهر:
   • نزدیکی شوهر در مدت عده به مطلقه رجعیه، چنانچه به قصد رجوع باشد، به منزله رجوع محسوب می‌گردد.
5. عده وفات:
   • اگر شوهر فوت کند، مطلقه رجعیه باید عده وفات نگهدارد.
6. سکونت:
   • مطابق قانون حمایت از خانواده، مطلقه رجعیه باید تا پایان مدت عده خود در منزل مرد سکونت کند، مگر آنکه دو طرف به نحو دیگری توافق کرده باشند.

شرایط طلاق رجعی

در طلاق رجعی، رجوع توسط مرد اتفاق می‌افتد. قانون این حق را به مرد داده است که اگر از طلاق منصرف شده باشد، در ایام عده به زن رجوع کرده و آن را به اطلاع مراجع قانونی برساند.

رجوع چیست و چگونه انجام می‌شود؟

• تعریف رجوع: هر گونه سخن یا عملی که دلیل بر رجوع باشد به منزله بازگشت تلقی می‌شود. این اعمال می‌تواند شامل بوسیدن، لمس کردن یا هر عمل دیگری باشد که به قصد رجوع انجام شود و مرد از طلاق منصرف شده باشد.
• اعلام رجوع: مرد لازم نیست قصد خود برای رجوع را به زن اعلام کند. او می‌تواند در زمان عده به زن رجوع کرده و از آن زمان زندگی مشترک مجدداً شروع شود.

وظایف زن پس از رجوع:

• تمکین: از زمان رجوع مرد، زن موظف است از وظایف زناشویی خود تمکین داشته باشد.

اطلاع به مراجع قانونی:

• مهلت اعلام رجوع: قانون مرد را ملزم کرده است تا حداکثر یک ماه پس از رجوع به همسر خود، این عمل را به اطلاع مقامات قضایی برساند تا از مجازات جلوگیری شود.

حقوق زوجین در طلاق رجعی

یکی از موضوعات خیلی مهم در بحث طلاق رجعی حقوق زوجین هست که در این بخش از مقاله “طلاق رجعی چیست؟” قصد داریم در این خصوص بیشتر صحبت کنیم

در مدت عده طلاق رجعی، زوجین موظف به رعایت قوانین خاصی هستند و قانون‌گذار برای هر یک از طرفین حقوقی (چه مالی و چه غیرمالی) در نظر گرفته است. در زیر به بیان هر یک از این حقوق می‌پردازیم.

حقوق مالی زوجین در طلاق رجعی:

نفقه زوجه: در طول مدت عده طلاق، زوج موظف است به زوجه نفقه پرداخت کند.

هزینه کفن و دفن: اگر زوجه در مدت عده فوت کند، هزینه کفن و دفن وی بر عهده زوج است.

هزینه فطریه: اگر عده در ماه مبارک رمضان باشد، هزینه فطریه زوجه بر عهده زوج است.

حقوق غیرمالی زوجین در طلاق رجعی:

حکم همسر بودن: در مدت عده ۳ ماهه، زوجه در حکم همسر زوج محسوب می‌شود.

ارث: اگر یکی از زوجین در مدت عده فوت کند، طرف مقابل از مزایای انحصار وراثت متوفی بهره‌مند می‌شود.

غسل میت: اگر یکی از طرفین در مدت عده فوت کند، دیگری می‌تواند وی را غسل دهد.

نزدیکی به منزله رجوع: نزدیکی در مدت عده به معنی بازگشت به زندگی مشترک محسوب می‌شود، حتی اگر مرد قصد رجوع نداشته باشد.

خواستگاری ممنوع: خواستگاری از زنی که در عده است جایز نیست.

زنا: در صورت زنای هر یک در مدت عده، زنای محسنه محقق گردیده و زنا با زنی که در مدت عده است، حرمت عبدی با زانی ایجاد خواهد کرد.

ازدواج مجدد زوج: زوج در مدت عده حق ازدواج ندارد، مگر با اجازه زوجه باشد.

ازدواج با خواهر زن: تا زمانی که زوجه در عده است، زوج نمی‌تواند با خواهر زنش ازدواج نماید.

عده فوت: اگر در مدت عده زوج فوت کند، زوجه باید عده فوت را سپری نماید.

ترک منزل: زوجه در مدت عده اجازه ترک منزل را بدون اجازه زوج ندارد.

اجازه برای حج: در دوره عده، زوجه برای حج مستحب نیاز به اجازه زوج دارد ولی در خصوص حج واجب نیازی به اجازه ندارد.

آیا طلاق رجعی در شناسنامه ثبت می‌شود؟

یکی از سوالاتی که ممکن است در خصوص طلاق رجعی مطرح شود، این است که آیا طلاق رجعی در شناسنامه ثبت می‌شود؟ به عبارت دیگر، اگر پس از دریافت گواهی عدم امکان سازش، یکی از طرفین دعاوی طلاق به دفاتر ثبت مراجعه کند، آیا طلاق در شناسنامه ثبت می‌گردد یا خیر؟

ماده ۳۸ قانون حمایت از خانواده مصوب سال ۱۳۹۲ به طور کامل به این سوال پاسخ داده است. در این نوع از طلاق، صیغه طلاق طبق روال جاری شده و مراتب امر صورت جلسه خواهد شد؛ اما طلاق در صورتی ثبت می‌گردد که گواهی کتبی دو شاهد مبنی بر سکونت زوجه در منزل مشترک تا پایان زمان عده وجود داشته باشد، مگر اینکه زن اصرار به ثبت طلاق داشته باشد.

شرایط ثبت طلاق رجعی در شناسنامه:

1. گواهی کتبی دو شاهد: حضور دو شاهد که سکونت زوجه در منزل مشترک تا پایان مدت عده را تأیید کنند.
2. اصرار زوجه: اگر زن اصرار به ثبت طلاق داشته باشد.
3. عدم رجوع: در صورتی که در ایام عده رجوع صورت نگیرد.

رویه اجرایی:

• اگر در ایام عده رجوع صورت گرفته باشد، صورت جلسه ابطال می‌شود؛ اما اگر در زمان مقرر رجوعی صورت نگرفته باشد، صورت جلسه به طور کامل تکمیل می‌گردد و لازم است به امضای سر دفتر، زوجین، وکلا و شاهدان برسد.
• در صورتی که زن تمایل داشته باشد، گواهی اجرای صیغه طلاق و عدم رجوع زوج به او تحویل داده می‌شود.
• اگر زمان تعیین شده برای رجوع به پایان برسد و مرد هیچ گونه عملی مبنی بر رجوع نداشته باشد، این نوع از طلاق در شناسنامه ثبت نخواهد شد.

شروط ثبت طلاق در شناسنامه:

1. اتمام ایام عده: پس از پایان ایام عده و ارائه استشهادیه دو نفر شاهد مبنی بر سکونت زوجه در منزل مشترک.
2. رضایت زوجه: اگر زوجه راضی به ثبت طلاق در شناسنامه باشد.
3. عدم رجوع در مدت عده: اگر در مدت زمان عده، مرد به زن رجوع نکند، روند طلاق به طور کامل طی شده و طلاق در شناسنامه هر دو نفر ثبت می‌شود.

سئوالات متداول در خصوص طلاق رجعی :

آیا طلاق رجعی می‌تواند به طلاق بائن تبدیل شود؟

خیر، طلاق رجعی به طور خودکار به طلاق بائن تبدیل نمی‌شود. طلاق بائن نوعی طلاق است که در آن امکان رجوع مرد به زن وجود ندارد و با شرایط خاصی متفاوت از طلاق رجعی است

آیا طلاق رجعی نیاز به صیغه طلاق دارد؟

بله، برای طلاق رجعی صیغه طلاق جاری می‌شود، اما برای رجوع نیازی به جاری شدن صیغه مجدد نیست و تنها اراده مرد کافی است