خلاصه مقاله： بسیاری تصور می‌کنند تنها کسی که رشوه می‌گیرد مجرم است، اما قانون ایران «رشوه‌دهنده» (راشی) و «رشوه‌گیرنده» (مرتشی) را هر دو مجرم می‌شناسد. در این مقاله تفاوت این دو جرم، مجازات‌های هرکدام و نکات کلیدی حقوقی را بررسی می‌کنیم.

رشوه چیست و چرا جرم است？

رشوه یعنی دادن مال یا وجه به یک کارمند دولت یا مأمور خدمات عمومی برای اینکه کاری را انجام دهد یا ندهد. این کار می‌تواند مربوط به وظایف خودش باشد یا وظایف کارمند دیگری در همان سازمان .

نکته مهم： رشوه از جرائم عمومی است و تعقیب آن نیاز به شکایت شاکی خصوصی ندارد. یعنی حتی اگر هیچ‌کس شکایت نکند، دادسرا می‌تواند راساً وارد شود و پرونده تشکیل دهد .

دو طرف جرم رشوه

در ادبیات حقوقی ایران، به دو طرف این جرم اصطلاحات خاصی گفته می‌شود：

ماده ۳ قانون تشدید مجازات مرتکبین ارتشاء، اختلاس و کلاهبرداری مصوب ۱۳۶۷، هر دو طرف را مجرم می‌شناسد .

مجازات رشوه‌گیرنده (ارتشاء)

مجازات رشوه‌گیرنده بر اساس ارزش رشوه تعیین می‌شود. هرچه مبلغ بیشتر باشد، مجازات سنگین‌تر است ：

نکته مهم درباره مدیران： اگر رشوه‌گیرنده در سطح مدیرکل یا بالاتر باشد، به جای انفصال موقت، انفصال دائم از مشاغل دولتی محکوم می‌شود .

مجازات رشوه‌دهنده (رشاء)

قانون مجازات اسلامی (تعزیرات) ۱۳۷۵، مواد ۵۸۸ تا ۵۹۴ برای رشوه‌دهنده نیز مجازات تعیین کرده است .

نکته کلیدی： طبق تبصره ۲ ماده ۳ قانون تشدید، مالی که به‌عنوان رشوه داده شده به راشی پس داده نمی‌شود، بلکه به نفع دولت ضبط می‌شود .

علاوه بر این، اگر رشوه‌دهنده از طریق رشوه امتیازی کسب کرده باشد، آن امتیاز لغو می‌شود .

یک نکته مهم حقوقی： تعدد معنوی

رأی وحدت رویه دیوان عالی کشور در این زمینه حائز اهمیت است：

اگر شخصی هم موجبات ارتشاء را فراهم کند و هم خودش رشوه بدهد، نمی‌توان او را به دو مجازات جداگانه محکوم کرد. طبق ماده ۵۹۳ قانون مجازات اسلامی، فراهم کردن موجبات تحقق جرم ارتشاء خودش مستوجب مجازات راشی است و تعیین دو مجازات جداگانه وجاهت قانونی ندارد .

یک شرط مهم： رابطه رشاء و ارتشاء

آرای قضایی نشان می‌دهد که اگر رشوه‌گیرنده از اتهام ارتشاء تبرئه شود، بزه رشاء نیز در مورد رشوه‌دهنده محقق نمی‌شود. این بدان معناست که این دو جرم به هم وابسته‌اند و اثبات یکی بدون دیگری دشوار است .

آیا رشوه قابل گذشت است？

پاسخ： خیر. رشاء و ارتشاء از جرائم غیرقابل گذشت محسوب می‌شوند. نه قانون تشدید مجازات مرتکبین ارتشاء، اختلاس و کلاهبرداری و نه ماده ۱۰۴ قانون مجازات اسلامی ۱۳۹۲، هیچ‌کدام اشاره‌ای به قابل گذشت بودن این جرائم نکرده‌اند .

اگر شاهد رشوه هستید، چه کنید？ مرحله به مرحله :

 اول： جمع‌آوری مدارک
هرگونه مدرک از جمله پیام‌ها، تراکنش‌های بانکی، فیلم و صدا را جمع کنید.

دوم： گزارش به مراجع نظارتی

• سازمان بازرسی کل کشور

• دادسرای کارکنان دولت

• پلیس امنیت اقتصادی

 سوم： شکایت در دفاتر خدمات الکترونیک قضایی
شکواییه‌ای تنظیم کنید که شامل شرح دقیق ماجرا، مشخصات طرفین و مدارک ضمیمه باشد.

چه زمانی به وکیل نیاز دارید？

اگر با موارد زیر مواجه شدید، مشورت با وکیل ضروری است：

• اتهام رشوه به شما نسبت داده شده باشد

• نیاز به دفاع تخصصی در دادسرای کارکنان دولت دارید

• پرونده مبلغ سنگین یا تعدد متهم داشته باشد

• نیاز به شناسایی دقیق مواد قانونی قابل استناد دارید

موسسه حقوقی فانوس عدالت ایرانیان با تیم متخصص در جرائم اقتصادی و اداری، آماده ارائه مشاوره و وکالت در پرونده‌های رشاء و ارتشاء است.

سؤالات متداول

آیا رشوه‌دهنده هم مجازات می‌شود？
بله. طبق قانون ایران، رشوه‌دهنده (راشی) نیز مجرم است و مجازات حبس و جزای نقدی دارد. مالی که به‌عنوان رشوه داده نیز به نفع دولت ضبط می‌شود.

آیا رشوه قابل گذشت است？
خیر. رشاء و ارتشاء از جرائم غیرقابل گذشت هستند و تعقیب آن‌ها نیاز به شکایت شاکی خصوصی ندارد.

اگر رشوه‌گیرنده تبرئه شود، رشوه‌دهنده چه می‌شود？
طبق آرای قضایی، اگر رشوه‌گیرنده از اتهام ارتشاء تبرئه شود، بزه رشاء در مورد رشوه‌دهنده نیز محقق نمی‌شود .

آیا می‌توان رشوه را پس گرفت？
خیر. طبق قانون، مالی که به‌عنوان رشوه داده شده به نفع دولت ضبط می‌شود و به راشی بازگردانده نمی‌شود.

مجازات رشوه‌گیری در سطح مدیرکل چیست؟
اگر مرتکب در سطح مدیرکل یا بالاتر باشد، به انفصال دائم از مشاغل دولتی محکوم می‌شود (نه انفصال موقت) .

آیا درگیر پرونده رشاء یا ارتشاء هستید؟
برای مشاوره تخصصی و بررسی پرونده با موسسه حقوقی فانوس عدالت ایرانیان تماس بگیرید. کارشناسان ما آماده کمک به شما هستند