خلاصه مقاله： سازمان امور مالیاتی کشور در ۹ آبان ۱۴۰۵، حکم مالیاتی قانون ملی توسعه هوش مصنوعی را برای اجرا به ادارات کل مالیاتی ابلاغ کرد. بر اساس این حکم، سرمایه‌گذاری بخش خصوصی و غیردولتی در زیرساخت‌های هوش مصنوعی، مشمول اعتبار مالیاتی بند «ت» ماده ۱۱ قانون جهش تولید دانش‌بنیان می‌شود. این اعتبارات مالیاتی قابل انتقال به سنوات آتی است و مسیر جدیدی برای تأمین اعتبار پروژه‌های فناورانه ایجاد می‌کند. در این مقاله، جزئیات این مشوق، شرایط بهره‌مندی و تأثیر آن بر شرکت‌های فناوری را بررسی می‌کنیم.

این مشوق مالیاتی چیست؟

ابلاغ رسمی

محمد برزگری، معاون تحول هوشمند نظام مالیاتی سازمان امور مالیاتی کشور، «قانون ملی توسعه هوش مصنوعی» مصوب ۲۸ مرداد ۱۴۰۵ و حکم مالیاتی این قانون را برای اجرا به ادارات کل امور مالیاتی کشور ابلاغ کرد .

متن حکم مالیاتی

بر اساس بند (پ) ماده ۱۱ قانون ملی توسعه هوش مصنوعی：

«سرمایه‌گذاری‌های صورت گرفته از سوی بخش خصوصی و غیردولتی در زمینه توسعه زیرساخت‌های مورد نیاز هوش مصنوعی کشور اعم از زیرساخت‌های پردازشی، توسعه الگوریتم‌ها و دادگان (دیتاسِت) و راه‌اندازی آزمایشگاه‌های مرجع، کمک به افزایش سرمایه صندوق ملی توسعه هوش مصنوعی مشمول بند «ت» ماده (۱۱) قانون جهش تولید دانش‌بنیان مصوب ۱۴۰۱/۰۲/۱۱ می‌شود.»

بند «ت» ماده ۱۱ قانون جهش تولید دانش‌بنیان چه می‌گوید？

این بند، اعتبارات مالیاتی ویژه‌ای با هدف حمایت از تعمیق فناوری و استفاده حداکثری از توان شرکت‌های دانش‌بنیان به شرکت‌ها و مؤسسات متقاضی اعطا می‌کند. مهم‌ترین ویژگی این اعتبارات، قابلیت انتقال به سنوات آتی است .

یعنی چه؟ اگر شرکت شما در یک سال مالی، سود کافی برای استفاده کامل از اعتبار مالیاتی نداشته باشد، می‌تواند باقی‌مانده اعتبار را به سال‌های بعد منتقل کند. این ویژگی، اعتبار مالیاتی را برای استارتاپ‌ها و شرکت‌های نوپا که ممکن است در سال‌های اول سودآوری کمتری داشته باشند، بسیار ارزشمند می‌کند.

چه سرمایه‌گذاری‌هایی مشمول می‌شوند؟

بر اساس متن حکم، چهار حوزه اصلی مشمول اعتبار مالیاتی هستند ：

۱. زیرساخت‌های پردازشی
شامل سرورها، مراکز داده، توان پردازشی (GPU/TPU) و هر زیرساخت سخت‌افزاری یا ابری که برای آموزش و اجرای مدل‌های هوش مصنوعی لازم است.

۲. توسعه الگوریتم‌ها
شامل تحقیق و توسعه در حوزه الگوریتم‌های یادگیری ماشین، یادگیری عمیق، پردازش زبان طبیعی و سایر شاخه‌های هوش مصنوعی.

۳. دادگان (دیتاست)
شامل جمع‌آوری، پاکسازی، برچسب‌گذاری و آماده‌سازی داده‌های مورد نیاز برای آموزش مدل‌های هوش مصنوعی.

۴. راه‌اندازی آزمایشگاه‌های مرجع
شامل ایجاد و تجهیز آزمایشگاه‌های تخصصی برای تست، ارزیابی و تأیید امنیت سامانه‌های هوش مصنوعی.

۵. کمک به افزایش سرمایه صندوق ملی توسعه هوش مصنوعی
سرمایه‌گذاری در این صندوق نیز مشمول اعتبار مالیاتی است.

چه کسانی می‌توانند از این مشوق استفاده کنند؟

شرط اصلی： بخش خصوصی و غیردولتی

حکم مالیاتی به‌صراحت «بخش خصوصی و غیردولتی» را مخاطب قرار داده است . یعنی：

• شرکت‌های خصوصی (سهامی خاص، با مسئولیت محدود و…)

• استارتاپ‌ها و شرکت‌های دانش‌بنیان

• مؤسسات غیردولتی فعال در حوزه هوش مصنوعی

نکته مهم： شرکت‌های دولتی و نهادهای عمومی مشمول این مشوق نیستند.

شرط دوم： سرمایه‌گذاری در حوزه‌های مشخص‌شده

سرمایه‌گذاری باید در یکی از حوزه‌های پنج‌گانه ذکر شده (پردازش، الگوریتم، داده، آزمایشگاه، صندوق) باشد. سرمایه‌گذاری در حوزه‌های دیگر هوش مصنوعی (مثل فروش نرم‌افزار آماده یا مشاوره) ممکن است مشمول این حکم خاص نشود.

چگونه می‌توان از این مشوق استفاده کرد؟

گام اول： مستندسازی سرمایه‌گذاری

برای استفاده از اعتبار مالیاتی، باید مستندات دقیق از سرمایه‌گذاری خود داشته باشید. این مستندات شامل：

• فاکتورها و رسیدهای خرید تجهیزات و زیرساخت

• قراردادهای تحقیق و توسعه با دانشگاه‌ها یا مراکز پژوهشی

• مستندات هزینه‌های جمع‌آوری و پردازش داده

• گزارش‌های فنی از پیشرفت پروژه

گام دوم： مراجعه به اداره مالیاتی

حکم مالیاتی به ادارات کل امور مالیاتی ابلاغ شده است . برای استفاده از اعتبار، باید به اداره مالیاتی محل فعالیت شرکت مراجعه کنید و درخواست خود را با مستندات ارائه دهید.

گام سوم： هماهنگی با سازمان ملی هوش مصنوعی

اگرچه حکم مالیاتی ابلاغ شده، اما آیین‌نامه اجرایی و ضوابط دقیق ممکن است توسط سازمان ملی هوش مصنوعی تدوین شود. پیگیری اطلاعیه‌های این سازمان ضروری است.

تأثیر عملی بر شرکت‌های فناوری

اگر استارتاپ هوش مصنوعی دارید

این مشوق، هزینه سرمایه‌گذاری شما را کاهش می‌دهد. اگر در حال توسعه زیرساخت پردازشی، الگوریتم یا دیتاست هستید، بخشی از هزینه‌های شما از طریق اعتبار مالیاتی جبران می‌شود. قابلیت انتقال به سنوات آتی به‌ویژه برای استارتاپ‌هایی که در سال‌های اول سودآور نیستند، اهمیت زیادی دارد.

توصیه عملی： از همین حالا مستندسازی دقیق هزینه‌های سرمایه‌گذاری در هوش مصنوعی را آغاز کنید. بدون مستندات کافی، استفاده از اعتبار مالیاتی دشوار خواهد بود.

اگر شرکت دانش‌بنیان هستید

این مشوق، مزیت رقابتی جدیدی ایجاد می‌کند. شرکت‌های دانش‌بنیان که در حوزه هوش مصنوعی فعالیت می‌کنند، می‌توانند از ترکیب مشوق‌های قانون جهش تولید و مشوق جدید هوش مصنوعی بهره‌مند شوند.

اگر در حال برنامه‌ریزی سرمایه‌گذاری هستید

زمان‌بندی مهم است. حکم مالیاتی در ۹ آبان ۱۴۰۵ ابلاغ شده است. اگر سرمایه‌گذاری خود را پس از این تاریخ انجام داده‌اید، احتمالاً مشمول می‌شوید. برای سرمایه‌گذاری‌های قبلی، وضعیت ممکن است متفاوت باشد. با وکیل مالیاتی مشورت کنید.

چه زمانی به وکیل نیاز دارید؟

اگر با موارد زیر مواجه شدید، حتماً با وکیل متخصص حقوق مالیاتی و فناوری مشورت کنید：

• نیاز به تحلیل دقیق اینکه سرمایه‌گذاری شما مشمول حکم مالیاتی هوش مصنوعی می‌شود یا خیر

• نیاز به تنظیم مستندات برای ارائه به اداره مالیاتی

• اداره مالیاتی درخواست شما را رد کرده و نیاز به اعتراض دارید

• نیاز به برنامه‌ریزی مالیاتی برای بهره‌مندی حداکثری از اعتبارات قابل انتقال

• در پرونده‌ای مرتبط با مالیات دانش‌بنیان یا اعتبار مالیاتی درگیر هستید

موسسه حقوقی فانوس عدالت ایرانیان با تیم متخصص در حقوق مالیاتی و فناوری، آماده ارائه مشاوره و وکالت در این پرونده‌هاست.

سؤالات متداول

آیا این مشوق برای همه شرکت‌های هوش مصنوعی است؟
خیر. فقط بخش خصوصی و غیردولتی که در حوزه‌های پنج‌گانه مشخص‌شده (پردازش، الگوریتم، داده، آزمایشگاه، صندوق) سرمایه‌گذاری کرده باشند، مشمول می‌شوند .

اعتبار مالیاتی چقدر است؟
متن حکم، میزان دقیق اعتبار را تعیین نکرده و به بند «ت» ماده ۱۱ قانون جهش تولید دانش‌بنیان ارجاع داده است. جزئیات دقیق در آن قانون و آیین‌نامه‌های اجرایی آن مشخص می‌شود.

آیا اعتبار مالیاتی قابل نقد شدن است؟
خیر. اعتبار مالیاتی کاهش دهنده مالیات است، نه پرداخت نقدی. اگر مالیات شما کمتر از اعتبار باشد، باقی‌مانده به سنوات آتی منتقل می‌شود .

آیا سرمایه‌گذاری در آموزش نیروی انسانی هم مشمول است؟
بر اساس متن حکم، خیر. حکم به زیرساخت‌ها، الگوریتم‌ها، داده‌ها و آزمایشگاه‌ها اشاره دارد. آموزش نیروی انسانی در این حکم ذکر نشده است.

آیا شرکت‌های خارجی هم می‌توانند از این مشوق استفاده کنند؟
متن حکم به «بخش خصوصی و غیردولتی» اشاره دارد، اما مشخص نمی‌کند که آیا شرکت‌های خارجی ثبت‌شده در ایران هم مشمول می‌شوند یا خیر. برای بررسی، با وکیل مالیاتی مشورت کنید.

آیا در حال سرمایه‌گذاری در هوش مصنوعی هستید و می‌خواهید از مشوق مالیاتی استفاده کنید؟
برای مشاوره تخصصی و بررسی پرونده با موسسه حقوقی فانوس عدالت ایرانیان تماس بگیرید. کارشناسان ما آماده کمک به شما هستند.