خلاصه مقاله： قانون نظام مهندسی و کنترل ساختمان پس از بیش از سه دهه، در حال بازنگری اساسی است. کلیات طرح اصلاح این قانون در دی‌ماه ۱۴۰۴ با ۱۵۶ رأی موافق در مجلس تصویب شد و هم‌اکنون در کمیسیون عمران در حال بررسی جزئیات است. هدف اصلی این اصلاحات، تقویت ضمانت اجرایی، افزایش عمر مفید ساختمان‌ها، بهبود نظارت و توجه به بیمه و معیشت مهندسان اعلام شده است. در این مقاله، روند تصویب، محتوای اصلی طرح و تأثیر آن بر مهندسان، سازندگان و مالکان را بررسی می‌کنیم.

چرا اصلاح قانون ضروری شده است؟

عمر کوتاه ساختمان‌ها؛ زنگ خطر

سخنگوی کمیسیون عمران مجلس در جلسه علنی دی‌ماه ۱۴۰۴ اعلام کرد：«قانون نظام مهندسی برای ۳۰ سال گذشته است و با توجه به اینکه تمام موارد ساختمان به‌روز شده، نیاز است این قانون نیز به‌روز شود.» او با اشاره به آمار نگران‌کننده عمر ساختمان در ایران افزود：«متأسفانه عمر ساختمان در ایران از ۲۵ تا ۳۵ سال تخمین زده می‌شود، در حالی که عمر ساختمان‌ها در کشورهای پیشرفته از ۵۰ تا ۱۰۰ سال است.»

نبود ضمانت اجرایی؛ مشکل اصلی

یکی از نمایندگان موافق طرح، مشکل اصلی را نبود ضمانت اجرایی برای گزارش‌های مهندسی دانست：«گزارشات در حوزه مهندسی به شهرداری ارائه داده می‌شود، اما بایگانی شده و الزامی برای اجرای آن‌ها وجود ندارد. شهرداری ملزم به عملیاتی و پیگیری کردن آن‌ها نیست.» او تأکید کرد که یکی از نقاط قوت طرح جدید، ایجاد ضمانت اجرایی برای این گزارش‌هاست .

وضعیت بیمه مهندسان

بر اساس گزارش کمیسیون عمران، حدود ۵۰۰ تا ۷۰۰ هزار مهندس در کشور وجود دارد که حدود ۱۰۰ هزار نفر آن‌ها بیمه نیستند. در برنامه هفتم توسعه، ماده ۵۵ دولت را مکلف کرده اعضای سازمان‌های مهندسی استان را که بیمه ندارند به تأمین اجتماعی معرفی کند .

روند تصویب طرح در مجلس

رأی‌گیری کلیات

در جلسه علنی سه‌شنبه ۲۳ دی ۱۴۰۴، نمایندگان مجلس کلیات طرح اصلاح موادی از قانون نظام مهندسی و کنترل ساختمان را بررسی کردند. نتیجه رأی‌گیری：۱۵۶ رأی موافق، ۸۷ رأی مخالف و ۶ رأی ممتنع از مجموع ۲۵۷ نماینده حاضر .

وضعیت فعلی

بر اساس گزارش شهریور ۱۴۰۵ رئیس سازمان نظام مهندسی ساختمان، فرآیند بررسی و جمع‌بندی قانون در کمیسیون عمران مجلس به پایان رسیده و طرح در آستانه ورود به صحن مجلس قرار دارد. هدف کمیسیون از این اصلاحات، تقویت جایگاه سازمان، چابک‌سازی ساختار و ارتقای کارآمدی نظام مهندسی اعلام شده است .

محتوای اصلی طرح اصلاحات

ضمانت اجرایی برای گزارش‌های مهندسی

مهم‌ترین تغییر مورد انتظار، ایجاد ضمانت اجرایی برای گزارش‌های مهندسان ناظر و بازرسان است. در حال حاضر، گزارش تخلف ساختمانی به شهرداری ارائه می‌شود اما الزامی برای پیگیری آن وجود ندارد. طرح جدید مقرر می‌کند که شهرداری‌ها ملزم به عملیاتی کردن و پیگیری گزارش‌ها باشند و با متخلفان برخورد کنند .

توجه به بیمه و معیشت مهندسان

طرح جدید، بیمه مهندسان را در اولویت قرار داده است. بر اساس ماده ۵۵ برنامه هفتم توسعه، سهم‌های بیمه به این ترتیب تعیین شده：سهم وزارت راه و شهرسازی ۲۰ درصد، سهم بیمه بیکاری ۳ درصد و سهم حرفه‌مند ۷ درصد .

شفافیت و به‌روزرسانی

نمایندگان بر شفافیت در فرآیندهای مهندسی و به‌روزرسانی دانش فنی مهندسان تأکید کرده‌اند. طرح جدید مقرر می‌کند که مهندسان با علم روز و با رعایت عدالت به میدان بیایند و نظارت بر حسن اجرای قانون ساخت‌وسازها افزایش یابد .

مدیریت انرژی و پدافند

یکی از نمایندگان طرح را «عامل پدافندی در بحث مسکن و مدیریت انرژی» توصیف کرد و گفت：«تکنولوژی‌های جدید که در برنامه هفتم در نظر گرفته شده بود، حتی در تأمین مسکن با صنعتی‌سازی و هوشمندسازی را مدنظر قرار داده است.»

تأثیر بر گروه‌های مختلف

اگر مهندس هستید

بیمه: طرح جدید مسیر بیمه شدن حدود ۱۰۰ هزار مهندس بدون بیمه را هموار می‌کند.

ضمانت اجرایی گزارش‌ها: گزارش‌های شما به عنوان مهندس ناظر، دیگر در بایگانی شهرداری نمی‌ماند و الزام اجرایی پیدا می‌کند. این یعنی مسئولیت شما سنگین‌تر اما حرفه‌ای‌تر می‌شود.

به‌روزرسانی دانش: انتظار می‌رود الزامات جدیدی برای به‌روزرسانی دانش فنی مهندسان در طرح پیش‌بینی شده باشد.

اگر سازنده یا مالک هستید

نظارت دقیق‌تر: با ایجاد ضمانت اجرایی برای گزارش‌های مهندسی، احتمال توقف ساخت‌وساز متخلف افزایش می‌یابد. این یعنی هزینه تخلف بالاتر می‌رود.

کیفیت بالاتر: هدف طرح، افزایش عمر مفید ساختمان از ۲۵-۳۵ سال به استانداردهای جهانی (۵۰-۱۰۰ سال) است. اگر این هدف محقق شود، ارزش ملک شما در بلندمدت افزایش می‌یابد.

مدیریت انرژی: طرح جدید بر مدیریت انرژی در ساخت‌وسازهای جدید تأکید دارد. این یعنی ممکن است الزامات جدیدی برای عایق‌بندی، مصرف آب و انرژی در پروانه‌های ساختمانی اعمال شود .

اگر شهرداری یا مرجع صدور پروانه هستید

مسئولیت جدید: شهرداری‌ها ملزم می‌شوند گزارش‌های مهندسی را پیگیری کنند و نمی‌توانند آن‌ها را بایگانی کنند. این تغییر، بار مسئولیت شهرداری‌ها را افزایش می‌دهد.

چه زمانی به وکیل نیاز دارید؟

اگر با موارد زیر مواجه شدید، حتماً با وکیل متخصص حقوق ملکی و ساختمانی مشورت کنید：

• گزارش تخلف ساختمانی شما توسط شهرداری نادیده گرفته شده و نیاز به پیگیری حقوقی دارید

• به عنوان مهندس ناظر، مسئولیت مدنی ناشی از حادثه ساختمانی به شما نسبت داده شده است

• نیاز به تفسیر مقررات جدید پس از تصویب نهایی طرح دارید

• در پرونده‌ای مرتبط با پروانه ساختمانی، تخلف ساختمانی یا مسئولیت مهندس ناظر درگیر هستید

• نیاز به تنظیم قرارداد با سازنده یا کارفرما با در نظر گرفتن الزامات جدید دارید

موسسه حقوقی فانوس عدالت ایرانیان با تیم متخصص در حقوق ملکی، ساختمانی و مسئولیت مدنی، آماده ارائه مشاوره و وکالت در این پرونده‌هاست.

سؤالات متداول

آیا طرح اصلاح قانون نظام مهندسی نهایی شده است؟
خیر. کلیات طرح در دی‌ماه ۱۴۰۴ تصویب شده و هم‌اکنون در کمیسیون عمران در حال بررسی جزئیات است. طرح باید در صحن مجلس تصویب و به تأیید شورای نگهبان برسد تا لازم‌الاجرا شود .

مهم‌ترین تغییر طرح چیست؟
ایجاد ضمانت اجرایی برای گزارش‌های مهندسی و الزام شهرداری‌ها به پیگیری آن‌ها است. همچنین بیمه مهندسان و به‌روزرسانی دانش فنی از محورهای اصلی طرح هستند .

آیا طرح شامل حال مهندسان فعلی هم می‌شود؟
بله. هدف طرح، به‌روزرسانی کل نظام مهندسی است و همه مهندسان مشمول مقررات جدید خواهند بود. جزئیات دقیق پس از تصویب نهایی مشخص می‌شود.

آیا طرح جدید هزینه‌ای برای مالکان ایجاد می‌کند؟
احتمالاً. با افزایش نظارت و الزامات مدیریت انرژی، ممکن است هزینه‌های ساخت افزایش یابد. اما در مقابل، کیفیت و عمر ساختمان نیز بالا می‌رود که در بلندمدت به نفع مالک است.

چه زمانی طرح لازم‌الاجرا می‌شود؟
پس از تصویب در صحن مجلس و تأیید شورای نگهبان. با توجه به اینکه کلیات در دی‌ماه ۱۴۰۴ تصویب شده، انتظار می‌رود مراحل نهایی در ماه‌های آینده طی شود .

آیا درگیر پرونده‌ای مرتبط با تخلف ساختمانی یا مسئولیت مهندسی هستید؟
برای مشاوره تخصصی و بررسی پرونده با موسسه حقوقی فانوس عدالت ایرانیان تماس بگیرید. کارشناسان ما آماده کمک به شما هستند.